مجله اینترنتی مدیریت بحران و سوانح

اولین مجله اینترنتی علمی، آموزشی و فنی در زمینه مدیریت بحران و سوانح به زبان فارسی

سال نهم، شماره دوم مطلب اول: پروژه 100 شهر تاب آور بنیاد راکفلر

چند روز پیش برای اولین بار پست جدید سازمانی با عنوان مامور ارشد تاب آوری  در شهر لس آنجلس ایجاد گردید.  این پست از طریق کمکهایی که بنیاد راکفلر در چارچوب پروژه ای با نام 100 شهر تاب آور شروع کرده است ایجاد شده است.  پروژه 100 شهر تاب آور در صدد کمک به شهرهای دنیا برای تاب آور شدن در مقابل چالشهای فیزیکی، اجتماعی و اقتصادی که در قرن بیست و یکم در حال افزایش هستند می باشد. پروژه 100 شهر تاب آور فقط محدود به تاب آوری در برابر شوکهای ناشی از بحرانهای طبیعی و تکنولوژیک مانند زلزله و سیل و آتش سوری نبوده بلکه فشارهایی که بافت یک شهر را در فرایند روزانه اش نیز دچار مشکل می گرداند در بر می گیرد.  نمونه هایی از این فشارها بیکاری، سیستم  حمل و نقل عمومی ناکارا، خشونت و جرایم و کمبود آب و غذا می باشند. با پرداختن به شوکهای بیرونی و فشارهای درونی یک شهر می تواند بهتر به وقایع نامطلوب پاسخ داده و بهتر می تواند خدمات لازم را هم در شرایط خوب و هم در شرایط بد به جمعیت خود ارایه دهد.

100 resilient

 

شهرهایی که جزء شبکه 100 شهر تاب آور قرار می گیرند برای تهیه نقشه راه تاب آوری در چهار جهت اصلی  منابع لازم در اختیارشان قرار داده می شود.

  1. راهنمایی های مالی و تدارکانی برای ایجاد یک پست سازمانی برای مامور ارشد تاب آوری که اقدامات تاب آوری شهر را رهبری و هدایت می کند.
  2. حمایتهای کارشناسی برای تدوین استراتژی تاب آوری
  3. تسهیل دسترسی به راه حل ها، ارایه کنندگان خدمات، و حامیان پروژه از بخش خصوصی،عمومی و غیر دولتی که می توانند به شهر برای اجرای استراتژی تاب آوری کمک نمایند.
  4. عضویت در شبکه شهرهای تاب آور که می توانند از تجربیات یکدیگر استفاده و یاد بگیرند.

از طریق این اقدامات پروژه 100 شهر تاب آور نه تنها به این شهرها برای تاب آور شدن کمک می کند بلکه تاب آوری را در بین دولتها، سازمانهای غیر دولتی، بخش خصوصی و شهروندان تسهیل می نماید. 

با توجه به آنکه این پروژه هنوز در ابتدای راه است این مطلب صرفا جهت اطلاع خوانندگان محترم تهیه شده و ارزیابی عملکرد و تاثیر گذاری آن را به آینده موکول می نماییم. 

هنوز شهر خاصی از ایران به عضویت این شبکه در نیامده است.  برای اطلاعات بیشتر در مورد این پروژه و شهرهایی که فعلا به عضویت آن در آمده اند به وبسایت زیر مراجعه نمایید:

http://www.100resilientcities.org/

+ نوشته شده در  شنبه چهاردهم تیر 1393ساعت 22:5  توسط دکتر علی عسگری- Dr. Ali Asgary  | 

سال نهم، شماره اول مطلب دوم: طوفانهای با نام زنانه تلفاتشان از طوفانهای با نام مردانه بیشتر است!

در شماره اخیر (دوم جون 2014) مجله آکادمی ملی علوم آمریکا  (Proceedings of National Academy of Science) مقاله ای منتشر شد که توجه عموم و رسانه ها را بخود جلب کرد. 

 “Female hurricanes are deadlier than male hurricanes”, Kiju Jung, Sharon Shavitt, Madhu Viswanathan, and Joseph M. Hilbe: www.pnas.org/cgi/doi/10.1073/pnas.1402786111

رادیو آلبرتای امروز مصاحبه ای با من در این خصوص داشت. در این نوشته خلاصه ای از این مقاله  جالب ارایه می شود.

همانطور که می دانید طوفانهای استوایی  در آمریکا به نامهای انسانی نام گذاری می شوند. در گذشته فقط نام دختران بر طوفانها گذاشته می شدند.  توجیه کارشناسان هواشناسی برای این کار غیر قابل پیش بینی بودن طوفانها (همانند زنان-با عرض پوزش از بانوان گرامی من فقط عین نوشته مقاله علمی را آورده ام) ذکر شده است. این رویه در دهه 70 با افزایش آگاهی مردم در مورد جنسیت و رعایت برابری جنسیتی تغییر پیدا کرد و طوفانها به ترتیب با نامهای مذکر و مونث نام گذاری شدند.  اکنون دانشمندان علوم اجتماعی این سوال را را مطرح کرده اند که آیا نام گذاری طوفانها با اسامی مردانه و زنانه تاثیری بر واکنش مردم در برابر آنها می گذارد و یا خیر.  این مقاله نشان می دهد که علیرغم اینکه این نحوه نام گذاری هیچ ربطی با خصوصیات طوفانها ندارد مردم درک و رفتارهای متفاوتی در برابر طوفانها بستگی به نام مردانه و یا زنانه آنها دارند. مثلا اگر اسم یک طوفان "مریم" و اسم طوفان دیگری "آرش" باشد بر واکنش مردم در برابر آنها اثر می گذارد. 

این مقاله با طرح این واقعیت و مساله شروع می شود که طوفانها در آمریکا بطور متوسط هر سال 200 نفر را می کشند و همراه با تغییرات آب و هوایی بر شدت و تلفات طوفانها افزوده می شود.  این در حالی است که آمادگی در برابر طوفانها همچنان چالشی بزرگ برای مدیران و برنامه ریزان بحران است.  با آنکه بحرانها پدیده هایی هم فیزیکی و هم انسانی و اجتماعی هستند دانشمندان علوم انسانی معتقدند که توجه چندانی به یافته های علوم اجتماعی در مدیریت بحرانها نمی شود.  این مطالعه نشان می دهد که ارزیابی مردم در مورد مخاطرات نه تنها تحت تاثیر محیط  و رفتارهای احتماعی بلکه تحت تاثیر عوامل نامربوط روانی نیز می باشند.

بر اساس این مقاله  در برداشتهای عامیانه "مردان به عنوان جنس قوی، توانمند و زورگو شناخته شده و زنان اغلب به عنوان جنس ضعیف، گرم و منفعل" شناخته می شوند. در مقایسه با زنان، مردان معمولا رفتارهای خشونتگرانه و ویرانگرانه بیشتری دارند. بر این اساس نویسندگان این مقاله این فرضیه را مطرح می کنند که مردم طوفانهایی را که دارای اسامی مردانه هستند پر خطر تر و قوی تر در نظر گرفته و طوفانهایی را که نامهای زنانه دارند را ضعیف تر و کم خطر تر تلقی می کنند، در نتیجه واکنش و رفتارهای حفاظتی بیشتری در برابر طوفانهای با نام مردانه در مقایسه با طوفانهای با نام زنانه  بکار می گیرند. این باعث می شود که طوفانهایی که نامهای زنانه دارند در مجموع تلفات بیشتری می دهند چون نوع نام طوفان بر برداشت مردم از خطر و واکنشهای رفتاری و پیشگیرانه در برابر آنها اثر می گذارد. 

برای بررسی این فرضیه نویسندگان این مقاله دو نوع روش را بکار گرفته اند. از یک طرف داده های واقعی مربوط به تلفات طوفانها و نام گذاری آنها را مورد استفاده قرار داده اند و از طرف دیگر آزمایشات تجربی بر روی تعدادی افراد نمونه انجام داده اند. هر دو روش این فرضیه را تایید می نمایند.  برای این بررسی ها محققان نامهای داده شده به طوفانها را از نظر مردانه بودن و زنانه بودن درجه بندی کرده و آن را به عنوان متغیری پیوسته در نظر گرفته اند. در مطالعه آماری رابطه بین تعداد تلفات طوفانها و درجه زنانه بودن نام آنها برای طوفانهای مخرب کاملا آشکار است. به عنوان مثال طوفانهای با شاخص نام مردانه 3  بطور متوسط 15.15 نفر کشته داشته در حالیکه طوفانهایی با شاخص نام زنانه 9 بطور متوسط 41.48 نفر تلفات داشته اند.  در بررسی های تجربی این نویسندگان نمونه هایی از افراد را انتخاب کرده و از آنها خواسته اند که شدت طوفانها، درکشان از خطرات آنها  و اقدام به تخلیه خانه هایشان را ذکر کنند. دانشمندان در این مطالعات تجربی از نام گذاری های در نظر گرفته شده برای طوفانهای سال 2014 استفاده کرده اند. نتایج این مطالعات نیر نشان می دهند که افراد معمولا شدت طوفانها را با مردانه بودن و یا زنانه بودن نام آنها ارتباط داده و بطور متوسط طوفانهای با نام مردانه شدیدتر از طوفانهای با نام زنانه تلقی می شوند و خطر آنها بیشتر برآورد شده و واکنشهای عملی (تخلیه منازل و رفتن به مکانهای امن) در برابر آنها بیشتر می باشد.

این مقاله در حقیقت شاهد دیگری بر این مساله است که درک و برداشت مردم از مخاطرات تحت تاثیر عوامل گوناگونی است که برخی از آنها جنبه های عینی و حتی عقلایی هم ندارند.  

+ نوشته شده در  شنبه هفدهم خرداد 1393ساعت 16:52  توسط دکتر علی عسگری- Dr. Ali Asgary  | 

سال نهم-شماره اول-مطلب اول:طوفان در تهران : تجربه ای درس آموز

طوفان روز دوشنبه دوم ماه جون در تهران که تا کنون در حدود 5 کشته بر جای گذاشته است حادثه ای است که می تواند عرصه جدیدی در مدیریت بحران در ایران و تهران بوجود آورد. برخی نکات در رابطه با این طوفان حایز اهمیت و توجه می باشند.

1. شدت طوفان که در اخبار در حدود 120 کیلومتر در ساعت گزارش شده است حاکی از آن است که ما با طوفانی سهمگین مواجه بوده ایم. در مقایسه با طوفانهای دریایی (Hurricane) این نوع طوفان از نوع دسته 1 محسوب می شوند که سرعت باد در آنها بین 119 تا 153 کیلومتر در ساعت است. طوفانهایی با این شدت معمولا خسارتهایی را بر ساختمانها وارد می آورند، درختهای با ریشه های ضعیف را از جایشان می کنند و شاخه های درختان شکسته می شوند. معمولا در آنها شبکه های برق و  رفت و آمد مختل می شوند.  وقوع چنین طوفانهایی نشان می دهد که ما باید انتظار  تکرار آنها در آینده را داشته باشیم و بنابر این باید آمادگی لازم در برابر آنها وجود داشته باشد. بررسی های انجام شده در دنیا نشان می دهند که ارتباط نردیکی بین تعداد و شدت این طوفانها و تغییرات آب و هوایی وجود دارد.      

2. بر حسب اتفاق من در آخرین روز سفرم دو هفته ای ام به ایران بودم و به هنگام وقوع طوفان در تهران از ساختمانی مسکونی در منطقه نیروی هوایی وقوع طوفان و پیامدهای آن را مشاهده می کردم.  اگر چه من اخبار را دنبال نمی کردم تفریبا در طول روز از هیچ کس در باره احتمال وقوع طوفان چیزی نشنیدم.  پیش از وقوع طوفان و در آن روز من با افراد متخصص زیادی از سازمانهای مختلف جلسه داشتم ولی در هیچ کدام از این جلسات هم صحبتی از طوفان نشنیدم. این به این معنا است که هیج پیش بینی و هشداری در این مورد در کار نبود.  مردم واقعا غافلگیر شدند. البته اینکه حتی در صورت هشدار آیا مردم به این هشدارها توجه می کردند مساله دیگری است که باید در جای خود بررسی شود. علم و تکنولوژی موجود در دنیا امکان پیش بینی این پدیده ها و اعلام به موقع آن به مردم را فراهم کرده است.    

3. به هنگام وقوع طوفان من از درون ساختمانی 5 طبقه بیرون را به سمت شمال و غرب تهران نگاه می کردم. دید بسار کم بود و برخورد باد با ساختمانها و درختان سر و صدای عجیبی بر پا کرده بود. شکستن و ریشه کن شدن درختان، سقوط  اجسام سخت از پشت بامها بیشترین تهدید برای مردمی بودند که در وسایل نقلیه و یا پیاده در خیابانها بودند. مردم زیادی خواسته و یا ناخواسته همچنان در خیابانها بودند. وصعیت بسیار نگران کننده ای بود. افرادی که در خیابانها بودند شاید متوجه اینکه چه خطراتی در این زمان متوجه آنها است نبودند.  ورقه های فلزی، پلاستیکهای سخت، لوله های بخاری، دیش های ماهواره از پشت بام ساختمانهای بلند به پایین پرتاب می شدند. تابولوها از جا کنده پیش بینی و هشدا و اطلاع رسانی در این موارد می توانند بسیار موثر باشند. برخی از صاحبان منازل در حین طوفان در پشت بامها بودند تا اشیاء سرگردان را جمع و جور کنند که آنها در هنگام طوفان بسیار خطرناک بود.  

4. برق چند دقیقه پس از شروع طوفان قطع گردید و خوشبختانه چند دقیقه بعد از طوفان مجددا وصل گردید. احتمالا شرکت برق این کار را برای پیشگیری از خطرات احتمالی انجام داده بود که بسیار لازم می نمود. در صورتی که کابلهای برق در خیابانها بیافتند و یا در اثر برخورد با درختان با یکدیگر برخورد کنند پیامدهای خوبی ندارند. در طوفان یخ طمستان گذشته در تورنتو درختان بر روی سیمهای برق افتاده و در اثر برخورد سیمهای برق جرقه های هولناکی شکل می گرفتند.  بنلبراین آمادگی برای قطع سریع برق در پنین شرایطی بسیار ارزشمند و قابل توجه است.     

5. طی سالهای گذشته ما همه هواسهایمان به زلزله بوده است که البته لازم و ضروری است ولی این نباید ما را از سایر مخاطرات غافل نماید. هر گاه در تهران صحبت از مدیریت بحران می شود همه چیز به زلزله ختم می شود. در آمریکا توجه بیش از حد به تروریسم بعد از یازده سپتامیر و تغییر و تحولات سازمانی بعد از آن منجر به ضعف سیستم در برخورد با سایر مخاطرات شد که از آن به عنوان یکی از علل ناکامی مقابله با طوفان کاترینا یاد می شود. 

6. واکنش سریع نیروهای شهرداری برای جمع آوری درختان در سطح خیابان ها بسیار ارزشمند بود. من بلافاصله بعد از طوفان به خیابان رفتم. در تقاطع خیابان پیروزی و خیابان پنجم نیروی هوایی یک درخت چنار از ریشه درآمده بود و نیمی از یک طرف خیابان را بسته و موجب ترافیک سنگینی شده بود. در کمتر از نیم ساعت ماموران شهرداری سر رسیده و درخت را قطعه قطعه کرده و با کامیونشان بردند. این اقدام سریع واقعا ارزشمند است و اگر در همه مناطق تهران کارها با این سرعت انجام شده باشند جای قدردانی دارد.   

 

+ نوشته شده در  سه شنبه سیزدهم خرداد 1393ساعت 8:19  توسط دکتر علی عسگری- Dr. Ali Asgary  | 

سال هشتم-شماره سوم-مطلب دوم: مدیریت بحران و شهردار بحرانی (آفتاب آمد دلیل آفتاب)

روز دوشنبه عصر هشتم جولای 2013 باران سیل آسایی در تورنتو باریدن گرفت و شهر را تا مرز اعلام وضعیت بحرانی پیش برد.  از نظر کارشناسان هواشناسی و محیط زیست کانادا این باران به دلیل بارش مقدار شدید در زمانی بسیار کوتاه پدیده بسیار نادری بود که تقریبا هیچ زیرساختی توانایی مقابله و جذب آن را نمی داشت.  در پی سیل، برق بسیاری از مناطق شهر قطع گردید، حمل و نقل زمینی و زیر زمینی به دلیل آب گرفتگی خیابانها و ایستگاههای مترو مختل شدند و بسیاری از مردمی که پس از اتمام ساعات کاری عازم منزل هایشان بودند در خیابانها گرفتار شدند.  حدود 1400 مسافر در یکی از قطارهای منطقه ای که از تورنتو عازم شهرهای شمال تورنتوی بزرگ بود در رودخانه ای از آب گرفتار شدند که سرانجام به کمک نیروهای امداد نجات داده شدند.  

شهر فاصله چندانی تا یک بحران جدی نداشت. در همان روزها توجه رسانه ها و مردم به عواقب ناشی از سیل ماه جون در شهر کالگری در استان آلبرتا و فاجعه خروج قطار نفت کش از ریل و کشته شدن نزدیک به 50 نفر در شهر لک مگنتیک استان کبک جلب شده بود.  آنچه در این بین توجه کارشناسان را به شدت جلب کرده بود عملکرد شهردار شهر تورتنو در این سیل بود. با توجه به مصاحبه های او با رسانه ها اینطور نتیجه می شد گرفت که عملکرد راب فورد در حد یک شهروند معمولی بیشتر نبود. به عنوان مثال او در کنفرانسی مطبوعاتی گفت "من به همراه همسر و فرزندانم در وسیله نقلیه ام بودم و سعی می کردم اطلاعاتی به دست بیاورم" او در ادامه می گوید "تعداد زیادی از مردم در ماشین هایشان بودند و معلوم بود که آنها هم به دنبال اطلاعات هستند".  البته دلیل اصلی شهردار و خانواده اش برای رفتن به داخل وسیله نقلیه آن بود که برق منزل قطع شده بود و لاجرم برای فرار از گرما چند ساعتی را با سیستم خنک کننده وسیله نقلیه خودشان سپری کردند.  




شهردار حتی در تویتر خود در پیامی که به مردم فرستاد بجای استفاده از میلیمتر از سانتی متر استفاده کرد. اگر چه این پیام کمی بعد از حساب تویترش حذف شد ولی اثرات مخرب خودش را گذاشته بود. گوش فرادادن به این مصاحبه و بررسی عملکرد او به خوبی نشان می داد که او آشنایی لازم با وظایف خود در شرایطی که می تواند به بحران منجر شود را ندارد. در این شرایط او می باید در اطاق مدیریت بحران شهر بوده و سکاندار مدیریت بحران احتمالی شهر را باشد. این ضعف عملکرد او روزهای بعد از سیل در مطبوعات و رسانه مورد اشاره قرار گرفت.  مهم تر آنکه عملکرد ضعیف شهردار تورتنو با عملکرد درخشان شهردار کالگری (ناهید ننشی) در مدیریت بحران سیل مقایسه می گردید.  شهرداری که به همین دلیل در انتخابات اخیر به آسانی مجددا به شهرداری شهر انتخاب شد. 

این روزها خود شهردار تورنتو چار بحران شده است و نحوه عملکرد او نشان میدهد که او توانایی لازم برای مدیریت این بحران را نیز ندارد.  این بحران با علنی شدن ویدیویی که مدتها گفته می شد وجود دارد که او را در حال مصرف مواد مخدر نشان می دهد شروع گردید.  ویدیویی که شهردار مدتها وجود و محتوای آن را انکار می کرد.  پس از آنکه رئیس پلیس شهر تورتنو این موضوع را رسما اعلام کرد، شورای شهر انتظار داشت که شهردار ضمن عذر خواهی از مردم از سمت خود استعفا دهد. او البته چنین نکرد.  ایستادگی او در برابر شورای شهر باعث ایجاد تنشها و طرح سوالات بیشتر در مورد او شد. در پاسخ شهردار به برخی از این سوالات، جوانب بیشتری از رفتارهای ناپسند او مانند خرید مواد مخدر، مصرف مشروبات الکلی به هنگام کار و غیره نیز آشکار شد.  به طوریکه او را ناچارنمود تا در طول یک هفته دو باربه خاطر رفتارهایش رسما عذر خواهی نماید. علیرغم همه اینها شهردار هیچ نشانی از کنار کشیدن از قدرت از خود نشان نمی دهد. 

در ادامه این بحران شورای شهر در مصوبه ای نمادین که این هفته به تصویب رساند از شهردار خواست که ضمن عذر خواهی از مردم بابت رفتارهایش برای حل موقت بحران به مرخصی برود زیرا طبق قوانین استان اونتاریو شورای شهر نمی تواند شهردار را بر کنار نماید. از آنجا که باز هم طبق قوانین شهردار ملزم به پذیرفتن این مصوبه و اجرای آن نیست، او این مصوبه را نپذیرفت.  شورای شهر در اقدامی دیگر تصمیم به کاهش قدرت شهردار گرفت و لذا طبق مصوبه ای برخی از اختیارات  او را به معاونش داد و بخشهایی از بودجه دفترش را کاهش داد. در این مصوبه اختیارات شهردار در شرایط بحرانی از او گرفته شده و به معاون شهردار که مردی با تجربه و کاردان است سپرده می شود.  این مصوبه پیشنهادی با رای 42 رای موافق در برابر 2 رای مخالف به تصویب رسید.  بر خلاف مصوبه قبلی، این مصوبه لازم الاجراست ولی در واکنش به  آن شهردار شورا را تهدید به شکایت از آنها به دادگاه برای پیشنهاد و تصویب این مصوبه نمود.  اگر چه تا زمانی که بحرانی رخ ندهد این مصوبه نیز حالت نمادین دارد ولی حداقل این موضوع را روشن می سازد که شهردار فعلی توانایی مدیریت بحران را نخواهد داشت موضوعی که به هنگام سیل تابستان تا حدودی برای کارشناسان روشن شده بود. آفتاب آمد دلیل آفتاب. 

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و ششم آبان 1392ساعت 11:18  توسط دکتر علی عسگری- Dr. Ali Asgary  | 

مطالب قدیمی‌تر